Kamp Endepoel is in 1941 gebouwd als N.A.D. (Nederlandse Arbeids Dienst) kamp en kreeg de naam Albrecht Rodenbach. De strijdbaarheid van Rodenbach werd gelijk gesteld met de militaire trouw van Nazi-Duitsland. De N.A.D. was een semimilitair initiatief volgens Duitse opzet.

Deze dienst was eerst vrijwillig en later verplicht voor mannen tussen 18 en 23 jaar. De kampbewoners werden arbeidsmannen genoemd. Op het hoogtepunt telde de N.A.D. 64 kampen met in totaal 8.500 arbeidsmannen. De Duitsers hadden eigenlijk 30.000 man verwacht. De training in de N.A.D. was erop gericht om mannen op te leiden voor dienst aan het oostfront, waar ze achter het front onder andere loopgraven en tankvallen moesten graven.  Uiteindelijk zijn er slechts enkele honderden arbeidsmannen echt bij het oostfront terecht gekomen. Van september tot half oktober 1944, tijdens de slag om Overloon en Venray, waren Duitse troepen in het kamp gelegerd.

Hierna hebben Britse troepen het kamp tot februari 1945 gebruikt als onderkomen.

Na de oorlog zijn verschillende barakken gesloopt of naar elders overgebracht. De kantine is bijvoorbeeld gebruikt als schoolgebouw. In 1946 zijn ook barakken gebruikt als noodwoningen. De laatste bewoner van het kamp is in 1973 vertrokken.

Tijdens de herdenking van 80 jaar bevrijding werden op zondag 13 oktober 2024 de informatieborden bij een nieuw aangelegde wandelroute onthuld op het terrein van het voormalige NAD-arbeidskamp in de Endepoel in Merselo. Deze wandeling voert u langs de locaties waar de gebouwen stonden. De opening van deze wandelroute markeerde de afronding van een project van Heemkundestichting 't Raokeliezer.

De officiële opening van de wandelroute in okt 2024.              Het bord bij de start van de wandelroute

Hieronder op deze site, kun je al een digitale wandeling maken over het voormalige NAD kamp.

We beginnen de wandeling bij de ingang van het NAD kamp.

De toegangspoort was helemaal gemaakt van hout.
Op de toegangspoort stond Albrecht Rodenbach, de naam van het kamp.
Albrecht Rodenbach (1856-1880) was een Vlaamse schrijver/dichter met Duitse voorouders. Hij werd betiteld als super Vlaming. Zijn nationaal socialistische gedachtengoed was een voorbeeld voor de visie en gedachten van de Duitsers en NSB.

De bureelbarak was het kantoor van het kamp.
Hier waren de afdelingscommandanten en groepscommandanten gelegerd.

Op de afbeelding hieronder is de bouwtekening te zien van de garage en paardenstal die op deze locatie heeft gestaan

Voor alles waren er strenge regels in het kamp, ook voor het wassen en poetsen. Doordat er meestal te weinig zeep, wc-papier, enzovoorts was, was het er toch niet zo hygiënisch en
werden er arbeidsmannen ziek. De medische verzorging was niet optimaal. Met artsen van de NAD was het over het algemeen slecht gesteld. Burgerartsen waren er veelal huiverig voor om langs te komen. Zij vreesden daar na de oorlog op te worden aangekeken. Hieronder de tekening ter indicatie van de afmetingen van de ziekenbarak.

De specialistenbarak was de werkplaats voor onderhoud van de gereedschappen en diende tevens als opslag voor de materialen. Elke arbeidsman had een schop. Bij exercitie oefeningen moesten de arbeidsmannen de schop vasthouden, zoals militairen een geweer.

In een artikel uit “Het Nationale Dagblad” (een krant uitgegeven door de NSB) staat beschreven dat de kampbewoners hier iedere dag drie maaltijden aten. Om acht uur ontbijt met een behoorlijke hoeveelheid beleg en thee, om half twaalf een “tweede ontbijt” bestaande uit soep of pap met twee boterhammen en om drie uur een warme maaltijd. Het voedsel van de arbeidsmannen werd gekocht in Venray en vervolgens met paard en wagen naar het kamp vervoerd.

Als je de foto’s ziet van de eetzaal met de prachtig gedekte tafels, dan lijkt het of het eten goed was in het kamp. Niets is minder waar. Meestal werd er honger geleden.  Als ze een keer vrij hadden, gingen de arbeidsmannen in Merselo om eten vragen. In de eetzaal ging het er streng aan toe. Bij binnenkomst mocht je niet praten en je kleren, handen en nagels moesten er schoon en netjes uitzien. Iedereen moest kaarsrecht zitten, met de handen plat op tafel naast het bord. Als een arbeidsman ook maar een klein foutje maakte, moest iedereen van die tafel meteen vertrekken en kregen zij die dag geen eten.

Deze barak werd later in Heide als school gebruikt.

Het kamp beschikte over een uitgebreid rioolsysteem met septictanks en zinkputten.
In het pomphuis werd de watervoorziening van het kamp geregeld. Vanuit het pomphuis
werd door middel van waterleidingen het water verdeeld over het kamp. Het pomphuis was het enige stenen gebouw op het kamp en is na de oorlog omgebouwd tot huis. Tevens was dit
ook het laatste gebouw dat gesloopt werd van het kamp, nadat de laatste inwoner in 1973
vertrokken was.

Lichamelijke opvoeding was een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven in het NAD kamp. De ochtendgymnastiek vond plaats tussen 07.05 en 07.15 uur. Als het dan nog donker was, werd de ochtendgymnastiek gehouden in de gymnastiekbarak. De sportactiviteiten in de avond vonden plaats op een veld achter de gymnastiekzaal. Iedere avond werd er vijftig minuten aan exercitie besteed, waarna er nog eens vijftig minuten werd gesport. De oefeningen bestonden uit krachtmetingen tussen de arbeidsmannen onderling en behendigheids- en snelheidsoefeningen.

Na de oorlog is de gymnastiekbarak verplaatst naar het dorp Oirlo, waar het dienst heeft gedaan als kerkgebouw.

In de lesbarak kregen de arbeidsmannen les als voorbereiding op de zgn. kaderopleiding. Het standpunt van de NAD was: “karakter moet aanwezig zijn, doch kennis kan worden bijgebracht”. Hiermee werd bedoeld dat arbeidsmannen van alle achtergronden in principe een kaderopleiding konden volgen, mits ze gemotiveerd genoeg waren. Met een afgeronde kaderopleiding konden arbeidsmannen uiteindelijk een leidinggevende functie binnen de NAD krijgen, bijvoorbeeld als (hulp) ploegcommandant.

Deze barak werd later in Castenray als school gebruikt.

Hopende u met deze digitale rondwandeling een mooie impressie gegeven te hebben van wat er waar op het voormalige NAD kamp gestaan heeft. Als u de wandelroute zelf op locatie loopt en de resten van het kamp ziet, krijgt u er nog meer gevoel bij. Een bezoek is zeker de moeite waard.

Ga terug naar de projecten site van het NAD kamp